Enn og aftur er langur, langur tími síðan ég bloggaði síðast. Er eitthvað latur við þetta. Hugsanlega er enginn að lesa þetta lengur þar sem ég skrifa svo örsjaldan. Ég skrifa þá bara fyrir mína eigin ánægju, mitt eigið egó:)

Oftast skrifa ég hér ritdóma en þar sem ég les ekki bara bækur þá er ekki úr vegi að skella hér inn dómi um kvikmynd. Í þeta skiptið er það myndin "The Battle in Seattle" sem kom út á síðasta ári en hefur því miður farið heldur lítið fyrir.

The Battle in Seattle er fyrsta leikstjórnarverkefni leikarans Stuart Townsend, líklega best þekktur fyrir að vera giftur leikkonunni Charlize Theron (úr myndinni Monster, en hún leikur lítið hlutverk í Battle in Seattle). Myndin er svokölluð "docudrama" í anda mynda eins og hinnar frábæru Bloody Sunday og fjallar um atburðina sem áttu sér í lok febrúar 1999 í Seattle þegar tugir þúsunda mótmælenda komu saman í Seattle í Bandaríkjunum til að mótmæla Heimsviðskiptastofnunninni (World Trade Organisation, héreftir WTO) sem var þá að halda ráðstefnu þar í borg og tókst mótmælendum að stöðva ráðstefnuna. Lögregluofbeldi var gríðarlegt og miklar óeirðir brutust út og atburðurinn markar upphaf þeirrar mótmælaöldu gegn "alþjóðavæðingu" (mikil ofureinföldun að nota það orð) sem stóð hátt í nokkur ár en er við það að fjara út, ef hún er þá ekki núþegar dáin drottni sínum.

The Battle in Seattle fylgir því nýja trendi í kvikmyndagerð að segja sögu margra ólíkra einstaklinga og hópa á sama tíma. Þannig fylgjum við óeirðalögreglumanninum Dale (vel leikinn af Woody Harrelson), borgarstjóra Seattle (sem Ray Liotta leikur), afrískum fulltrúa á ráðstefnunni, einum fulltrúa frá Læknum án Landamæra sem á að lobbýera fyrir sín samtök á ráðstefnunni, eiginkonu lögreglumannsins (leikin af Charlize Theron), fréttakonu nokkurri og svo fjórum aktívistum. Það eru þeir síðastnefndu sem fá þó mestu athyglina, enda fjallar myndin fyrst og fremst um mótmælin sem slík.

Það er mikið og vandasamt verk að ætla sér að fjalla um þennan mikla viðburð á 90 mínútum og stíll myndarinnar - þessar margar ólíku sögur - gerir verkið enn erfiðara. En Townsend (sem einnig er handritshöfundur) ferst það furðu vel úr hendi. Auðvitað eru nokkrir hnökrar á, en á heildina litið er ekki hægt að segja annað en að honum hafi tekist að setja fram býsna góða heildarmynd af atburðunum. Þannig gerir framsetning myndarinnar það að verkum að maður fær góða yfirsýn yfir marga ólíka þætti og sér atburðina frá mörgum sjónarhornum og þessar ólíku sýnir gera myndina og atburðina mun mannlegri fyrir vikið. Það er þó ekki að segja að afstaða Townsends sé hlutlaus. Hann er mjög augljóslega hliðhollur mótmælendum (og frá mínu sjónarhorni séð er það bara hið besta mál enda er ég það líka) og setur þá fram í kannski full rómantísku ljósi.
Notkun hans á raunverulegum upptökum frá mótmælunum (samtals um 9 mínútur af heildinni eru fréttaupptökur og aktívistaupptökur af mótmælunum, óeirðunum og lögregluofbeldinu) gefur myndinni raunverulegan blæ og sýnir mjög vel hversu brútal t.d. lögregluofbeldið var og hversu mikil eining ríkti meðal hinna ólíku hópa mótmælenda. Myndin fylgir nokkuð vel raunverulegum gangi atburðarásarinnar og gefur góða mynd af fjölbreyttri taktík mótmælendanna sem og ákvarðanaferli þeirra og, upp að vissu marki, hugsjónum.
Sumir leikararnir eiga líka virkilega góða spretti. Woody Harrelson er frábær sem óeirðalögga sem lendir í persónulegri krísu þegar félagar hans lemja ólétta konu hans í magann þar sem hún festist inni í hópi mótmælenda á leið sinni heim úr vinnu og missir þar með fóstrið. Karakter Harrelsons er líka best þróaður af öllum karakterum myndarinnar og ég var virkilega ánægður með hvernig viðbrögð hans við ástandinu er sett fram. Þannig hættir hann ekki bara um leið í löggunni heldur mætir áfram í vinnu og tekur reiði sína fyrst út á mótmælendum en áttar sig seinna og biðst afsökunar. Þetta er eitt af mörgum tilvikum þar sem Townsend setur fram grá svæði og forðast svart/hvítar útskýringar og persónur. Andre Benjamin (úr hljómsveitinni Outkast) er frábær sem einn aktívistanna fjögurra sem ávallt er jákvæður og hress.
Það er einnig almennt til sóma hversu "gráar" persónur myndarinnar eru. Townsend forðast svart/hvítar túlkanir á hinum ólíku hópum þannig að ekki fer mikið fyrir öfgafullum mótmælendum né hatursfullum löggum. Auðvitað eru undantekningar en í heildina tekst honum þetta mjög vel.
Framsetning Townsends á atburðum er einnig bæði sannfærandi og, að því er virðist, nokkuð í samhengi við hvað í raun gerðist. Þannig er til að mynda frábært atriðið, sem fólk er sammála um að sé nokkuð rétt sett fram, þar sem hópur fulltrúa Afríkuríkja situr í ráðstefnuherbergi og ræðir um að mynda sameinaða blokk gegn hinum ríku þjóðum innan WTO en fundur þeirra er stöðvaður þar sem "mikilvægari" (þ.e. vestrænir) hópar þurfa að komast að. Ég hélt þegar ég horfði á myndina að þetta væri táknrænt atriði frekar en endursköpun á raunverulegum atburði en eftir myndina las ég nokkrar greinar um atburðina og myndina og þar segir einn þeirra sem fundinn sátu frá því að atriðið sé hárrétt og hafi gerst nánast eins og það var sett fram.
Townsend notar einnig tækifærið til að gagnrýna fjölmiðla fyrir framsetningu sína á atburðunum og hvernig áherslur þeirra þjóna markmiðum yfirvalda og sést þetta best á persónu fréttakonunnar, hvernig hún "öðlast samvisku" við að fjalla um mótmælin og lendir þá upp á kant við yfirmenn sína sem vilja sensational fréttir eða beinar útsendingar frá fréttatilkynningum stjórnmálamanna.

En myndin er langt því frá gallalaus. Það er kannski fyrst og fremst formi myndarinnar að kenna. Allar þessar ólíku frásagnir gera það að verkum að engin ein fær virkilega að blómstra. Sem áhorfandi hefði ég viljað fá meiri og ítarlegri persónusköpun, sérstaklega hjá þeim persónum sem maður fær bara takmarkað að fylgjast með eins og t.d. afríska fulltrúanum og fréttakonunni. Fyrir vikið virðast sumar persónurnar einfeldnislegar og einsleitar. Þetta hefði mátt lagfæra til muna með því að hafa myndina einfaldlega lengri, eða fækka frásögnunum um eina eða tvær (t.d. hefði mátt sleppa borgarstjóranum, en sú persóna virðist þjóna þeim eina tilgangi að sýna fram á að ekki séu allir pólitíkusar alslæmir). Maður fær líka mjög takmarkaða sýn á hvað nákvæmlega er slæmt við WTO og hvað andstæðingar stofnunarinnar vilja í staðinn. Auðvitað er imprað á því en ekki útskýrt að neinu marki og ég get ímyndað mér að fyrir þá sem lítið þekkja til sé þetta bara ruglandi. Mér þykir það líka alvarleg mistök hjá Townsend að hafa engan karakter sem væri fulltrúi fyrir verkalýðshreyfinguna, en hún átti stóran þátt í þessum mótmælum og þessi atburður er m.a. sögulegur fyrir það að þetta var eiginlega í fyrsta skipti sem verkalýðs-aktivistar annars vegar og umhverfisverndarsinnar hins vegar tóku höndum saman gegn sameiginlegum andstæðingi en ekki berjast gegn hvor öðrum eins og hefur því miður allt of oft gerst. Fyrir vikið fær maður þá mynd af mótmælendum að þetta séu allt ungt millistéttarfólk að berjast fyrir óskýrum hugsjónum vegna slæmrar samvisku sinnar.
Önnur athugasemd er hvernig anarkistar eru sýndir í myndinni. Þeir birtast í raun bara í einu atriði þar sem einhverjar samræður eiga sér stað og þá eru þeir að brjóta rúður og eru konfronteraðir af einni af söguhetjum myndarinnar (Jay, "leiðtogi" aktívistanna) fyrir að vera að skemma fyrir. Í sjálfu sér er þessi mynd ekki endilega röng, vissulega voru margir anarkistar í því að fremja skemmdarverk og berjast við lögregluna, og þessar rökræður, skemmdarverk vs. "friðsöm" mótmæli, voru áberandi eftir atburðina. Gallinn er fyrst og fremst hvernig þessi tiltekni anarkisti er settur fram. Hann er æstur, öskrar og er ögrandi og virðist ekki hafa neinn áhuga á að rökræða eða hlusta. Hann er öfgafullur og ógnandi. Þetta er skökk mynd af anarkisma og anarkistum og þó vissulega finnist svona anarkistar þá er þetta ekki heildræn mynd af þeim og það hefði verið myndinni til gagns og sóma að sýna fleiri atriði sem myndu draga úr þessari þreyttu stereotýpu. Anarkistar eru ekki sýndir í öllum þeim öðrum ólíku þáttum atburðanna sem þeir tóku þátt í; undirbúningnum, skipulagningunni, verkalýðsgöngunni, friðsömu aðgerðunum o.s.frv. Þannig ýtir myndin undir þá kolröngu mynd að hópur anarkískra ólátabelgja hafi komið utanfrá og "skemmt" mótmælin, sem er svo sannarlega ekki rétt því þeir áttu stóran þátt í flestöllum þáttum mótmælanna.
Þriðja gagnrýni mín, sem margir virðast taka undir, er að aktívistarnir eru allir látnir hafa einhverja persónulega ástæðu fyrir andstöðu sinni gagnvart WTO. Þannig er aðalkarakterinn Jay látinn vera svona reiður og ákafur vegna þess að bróðir hans dó er hann tók þátt í aðgerð gegn skógarhöggi. Það er eins og það sé ekki nóg að fólk sé reitt vegna óréttlætis eða kúgunar, fátæktar og eymdar. Hugmyndafræði er aldrei nefnd á nafn (fyrir utan anarkisma, sem aldrei er útskýrður heldur bara nefndur eins og til að útskýra ofbeldið). Þannig er engin vinstristefna nefnd á nafn né heldur kapítalismi. Í staðinn er talað um einstaka málefni sem þarfnast "endurbóta", aldrei að vandamálið sé kerfisbundið eða að mótmælendur aðhyllist einhverja hugmyndafræði. Og þau regnhlífasamtök sem stóðu að því að halda utan um mótmælin (sem aðal-karakterarnir fjórir virðast eiga að hafa verið hluti og skipuleggjendur af), þ.e. Direct Action Network, eru aldrei nefnd á nafn. Það margra mánaða starf sem þau tóku sér fyrir hendur að undirbúa þessi mótmæli er ekki nefnt nema í það eina skipti sem Jay segist hafa starfað að þessu í 6 mánuði. Líkt og hann hafi verið einhverskonar "mastermind" á bakvið þetta.

Það væri hægt að taka til einhvern meiri tittlingaskít til að gagnrýna en það er óþarfi. Þessi gagnrýni er smávægileg og í heildina séð er myndin virkilega góð. Ég mæli sterklega með að fólk reyni að finna hana (henni hefur lítið verið dreift held ég, þrátt fyrir að vera tiltölulega "stór" mynd með frægum leikurum). Nú á þessum síðustu og verstu tímum, þegar mótmæli eru hversdagsbrauð á Íslandi, er það hollt og uppörvandi að horfa á mynd af þessu tagi því mótmælendur, þrátt fyrir allt lögregluofbeldið, hafa réttlætið sín megin og ná á endanum markmiði sínu að stöðva fundinn og koma nafni og málum WTO í dagsljósið. Og svo er hún einfaldlega skemmtileg.